Odstąpienie od umowy o dzieło przez przyjmującego zamówienie

O tym dokumencie

Wykonawca też może odstąpić — ale musi najpierw wyznaczyć termin

Kodeks cywilny daje zamawiającemu szeroką swobodę zakończenia umowy o dzieło: art. 644 k.c. pozwala mu odstąpić w każdej chwili, byle zapłacił. Po stronie wykonawcy jest inaczej — jego uprawnienia są warunkowe i prawie zawsze poprzedzone procedurą.

Reguła jest jedna i praktycznie bez wyjątków: najpierw wezwanie i odpowiedni termin z wyraźnym zagrożeniem odstąpieniem, dopiero potem odstąpienie. Wynika to wprost z art. 640 k.c. („może wyznaczyć zamawiającemu odpowiedni termin z zagrożeniem, iż po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu będzie uprawniony do odstąpienia od umowy”) i z art. 491 § 1 k.c. Odstąpienie złożone z pominięciem tego kroku jest bezskuteczne — a wykonawca, który przestał pracować, sam popada w zwłokę i naraża się na odpowiedzialność odszkodowawczą.

Jeżeli zamawiający zgadza się zakończyć współpracę polubownie, prościej jest podpisać rozwiązanie umowy o dzieło za porozumieniem stron — nie trzeba wtedy dowodzić żadnej przesłanki, a rozliczenie ustalacie wprost w dokumencie.

Trzy tryby po stronie wykonawcy

Osobno warto pamiętać o art. 632 § 2 k.c.: przy wynagrodzeniu ryczałtowym, gdy wskutek nieprzewidywalnej zmiany stosunków wykonanie dzieła groziłoby wykonawcy rażącą stratą, sąd może podwyższyć ryczałt albo rozwiązać umowę. To droga sądowa, nie jednostronne pismo — ten wzór jej nie zastąpi.

Podstawy prawne

• Art. 627 k.c. — przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Umowa o dzieło jest zobowiązaniem rezultatu, a nie starannego działania — i dlatego nie da się jej „wypowiedzieć”.
• Art. 644 k.c. — dopóki dzieło nie zostało ukończone, zamawiający może w każdej chwili od umowy odstąpić, płacąc umówione wynagrodzenie; może przy tym odliczyć to, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła.
• Art. 635 k.c. — jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je ukończyć w czasie umówionym, zamawiający może odstąpić bez wyznaczenia terminu dodatkowego, jeszcze przed upływem terminu wykonania.
• Art. 636 § 1 k.c. — przy wadliwym albo sprzecznym z umową wykonywaniu dzieła zamawiający wzywa do zmiany sposobu wykonania i wyznacza odpowiedni termin; dopiero po jego bezskutecznym upływie może odstąpić albo powierzyć dokończenie innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo wykonawcy.
• Art. 636 § 2 k.c. — jeżeli materiał dostarczył zamawiający, w razie odstąpienia może żądać zwrotu materiału i wydania rozpoczętego dzieła.
• Art. 631 k.c. — gdy zachodzi konieczność znacznego podwyższenia wynagrodzenia kosztorysowego (art. 629–630 k.c.), zamawiający może odstąpić, ale musi uczynić to niezwłocznie i zapłacić odpowiednią część umówionego wynagrodzenia.
• Art. 640 k.c. — jeżeli do wykonania dzieła potrzebne jest współdziałanie zamawiającego, a tego współdziałania brak, przyjmujący zamówienie może wyznaczyć mu odpowiedni termin z zagrożeniem odstąpieniem, a po jego bezskutecznym upływie odstąpić.
• Art. 639 k.c. — zamawiający nie może odmówić zapłaty wynagrodzenia mimo niewykonania dzieła, jeżeli wykonawca był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących zamawiającego.
• Art. 638 § 1 k.c. — do odpowiedzialności za wady dzieła stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży; odstąpienie z tego tytułu jest możliwe tylko przy wadzie istotnej (art. 560 § 4 k.c.) i dotyczy dzieła już oddanego.
• Art. 494 § 1 k.c. — strona odstępująca od umowy wzajemnej zwraca wszystko, co otrzymała, i może żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania.
• Art. 77 § 2 k.c. — jeżeli umowę zawarto w formie pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej, odstąpienie od niej wymaga co najmniej formy dokumentowej, chyba że ustawa lub umowa zastrzega formę surowszą.
• Art. 646 k.c. — roszczenia z umowy o dzieło przedawniają się z upływem dwóch lat od dnia oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane — od dnia, w którym zgodnie z umową miało być oddane.
• Art. 491 § 1 k.c. — przy zwłoce jednej ze stron umowy wzajemnej druga może wyznaczyć odpowiedni dodatkowy termin z zagrożeniem odstąpieniem, a po jego bezskutecznym upływie odstąpić albo żądać wykonania zobowiązania i naprawienia szkody.
• Art. 395 k.c. — umowne prawo odstąpienia zastrzeżone w oznaczonym terminie; wykonuje się je przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Umowa jest wtedy uważana za niezawartą, a za świadczone usługi i korzystanie z rzeczy należy się odpowiednie wynagrodzenie.
• Art. 633 i art. 634 k.c. — obowiązek odpowiedniego użycia materiału zamawiającego, złożenia rachunku i zwrotu części niezużytej oraz obowiązek niezwłocznego zawiadomienia o okolicznościach przeszkadzających prawidłowemu wykonaniu dzieła.
• Art. 641 k.c. — ryzyko przypadkowej utraty materiału obciąża tego, kto go dostarczył; przy zniszczeniu dzieła wskutek wadliwego materiału lub wskazówek zamawiającego wykonawca zachowuje prawo do wynagrodzenia, jeżeli uprzedził o niebezpieczeństwie.

Forma i doręczenie

Odstąpienie jest jednostronnym oświadczeniem woli — nie potrzebuje zgody zamawiającego, ale musi do niego dotrzeć. Bezpieczna kolejność działań:

1. przeczytaj umowę — zwłaszcza postanowienia o terminie oddania dzieła, o odbiorze, o karach umownych i o umownym prawie odstąpienia (art. 395 k.c.),
2. upewnij się, że przesłanka wybranego trybu jest spełniona, a jeśli tryb tego wymaga — że wezwanie i termin dodatkowy zostały już wyczerpane,
3. wygeneruj PDF i wydrukuj dwa egzemplarze,
4. podpisz odręcznie (albo podpisem kwalifikowanym, jeśli umowa dopuszcza formę elektroniczną),
5. doręcz osobiście za potwierdzeniem odbioru na kopii albo listem poleconym za potwierdzeniem odbioru na adres wskazany w umowie,
6. zachowaj potwierdzenie nadania i zwrotkę — to one dowodzą daty odstąpienia.

Jak zabezpieczyć swoje wynagrodzenie

• Udokumentuj gotowość. Art. 639 k.c. chroni wykonawcę, który był gotów wykonać dzieło, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących zamawiającego. Zbierz dowody: korespondencję z prośbami o materiał lub decyzję, faktury za zakupione materiały, zarezerwowane terminy, zapisy w kalendarzu.
• Opisz zakres wykonanych prac. Im dokładniej opiszesz, co powstało do dnia odstąpienia, tym łatwiej wyliczyć należną część wynagrodzenia. Dobrym zwyczajem jest jednostronny protokół zaawansowania prac dołączony do pisma.
• Policz oszczędności uczciwie. Zamawiający ma prawo odliczyć to, co zaoszczędziłeś dzięki niewykonaniu dzieła. Uprzedzenie tego zarzutu własnym wyliczeniem zwykle skraca spór.
• Wezwij do zapłaty z konkretnym terminem. Dopiero po upływie terminu zapłaty biegną odsetki za opóźnienie i otwiera się droga do sądu albo do postępowania upominawczego.
• Pilnuj dwuletniego przedawnienia. Roszczenia z umowy o dzieło przedawniają się po dwóch latach od dnia, w którym dzieło miało być oddane (art. 646 k.c.) — znacznie szybciej niż większość roszczeń cywilnych.
• Zatrzymaj prawa autorskie do czasu zapłaty. Jeżeli dzieło jest utworem, przeniesienie praw wymaga wyraźnego postanowienia; brak zapłaty jest dobrym argumentem za tym, by ich nie potwierdzać.

ZUS, PIT i formalności

• Bez składek ZUS. Umowa o dzieło nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych ani zdrowotnego. Wyjątki: umowa z własnym pracownikiem oraz dzieło wykonywane na rzecz własnego pracodawcy (art. 8 ust. 1 i ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) — wtedy przychód dolicza się do podstawy ze stosunku pracy.
• Zgłoszenie ZUS RUD zostaje w mocy. Zamawiający zgłasza zawarcie każdej umowy o dzieło w terminie 7 dni (art. 36 ust. 17 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Przepisy nie przewidują zgłaszania rozwiązania ani odstąpienia — jeżeli jednak umowa w ogóle nie doszła do skutku albo zmieniła się data zakończenia dzieła, zgłoszenie RUD wycofuje się lub koryguje w eZUS.
• PIT. Wynagrodzenie za część wykonaną rozlicza się na tych samych zasadach co całe dzieło — przychód powstaje z chwilą wypłaty. Gdy zamawiającym jest firma, jest ona płatnikiem (art. 13 pkt 8 updof) i wystawia PIT-11: do urzędu skarbowego do końca stycznia, podatnikowi do końca lutego roku następnego. Gdy zamawiającym jest osoba prywatna — płatnika nie ma, a wykonawca wykazuje przychód z „innych źródeł” w zeznaniu rocznym.
• Koszty uzyskania przychodu. Standardowo 20% (art. 22 ust. 9 pkt 4 updof). Stawka 50% przysługuje wyłącznie za rozporządzenie prawami autorskimi do utworu, przy wyodrębnionym honorarium i w granicach rocznego limitu 120 000 zł (art. 22 ust. 9 pkt 3 i ust. 9a updof) — przy dziele przerwanym przed ukończeniem tylko w części, w jakiej prawa faktycznie przeszły na zamawiającego.
• Brak minimalnej stawki godzinowej. Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę obejmuje zlecenie i umowy o świadczenie usług, nie umowę o dzieło. Jeżeli jednak „dzieło” było w rzeczywistości starannym działaniem, ZUS lub PIP mogą przekwalifikować umowę — ze skutkiem wstecznym dla składek i stawki godzinowej.

Umowa o dzieło a zlecenie i umowa o pracę

Jeżeli w praktyce wykonywałeś powtarzalne czynności rozliczane za czas, pod kierownictwem zamawiającego i w wyznaczonym przez niego miejscu, umowa mogła być dziełem tylko z nazwy. ZUS może wtedy przekwalifikować ją na zlecenie i naliczyć składki wstecz, a sąd — ustalić istnienie stosunku pracy (art. 22 § 1 i § 1¹ Kodeksu pracy). Ten wzór dotyczy sytuacji, w której strony rzeczywiście wiąże umowa o dzieło.

Najczęstsze pytania

Inne wzory

• Umowa o dzieło

  Dzieło — odstąpienie przez zamawiającego

  Pięć trybów z Kodeksu cywilnego, od art. 644 („w każdej chwili”) po odstąpienie z powodu wadliwego wykonywania dzieła.

  Otwórz wzór →
• Umowa o dzieło

  Dzieło — porozumienie stron

  Zgodne zakończenie umowy w dowolnym dniu, z rozliczeniem prac i praw autorskich.

  Otwórz wzór →
• Umowa zlecenia

  Zlecenie — za wypowiedzeniem

  Zakończenie zlecenia w terminie zapisanym w umowie, art. 746 k.c.

  Otwórz wzór →
• B2B

  B2B — z winy drugiej strony

  Natychmiastowe zakończenie współpracy między przedsiębiorcami przy nienależytym wykonywaniu umowy.

  Otwórz wzór →

Treść informacyjna, stan prawny: sierpień 2026 r. Serwis nie świadczy pomocy prawnej.