O tym dokumencie
Dlaczego porozumienie jest przy umowie o dzieło najbezpieczniejsze
Kodeks cywilny nie zna „wypowiedzenia umowy o dzieło” — daje wyłącznie odstąpienie, i to obwarowane przesłankami: opóźnieniem tak dużym, że ukończenie w terminie stało się nieprawdopodobne (art. 635 k.c.), bezskutecznym wezwaniem do zmiany sposobu wykonania (art. 636 k.c.), brakiem współdziałania zamawiającego (art. 640 k.c.). Każda z tych przesłanek bywa sporna, a odstąpienie złożone bez niej jest po prostu nieskuteczne.
Porozumienie stron omija ten problem w całości. Podstawą jest art. 353¹ k.c. — swoboda kształtowania stosunku prawnego. Skoro strony mogły umowę zawrzeć, mogą ją także zgodnie rozwiązać, w dowolnym dniu i na dowolnych warunkach rozliczenia. Nikt niczego nie musi udowadniać.
Cena jest jedna: potrzebna jest zgoda zamawiającego. Jeśli jej nie ma, zostaje odstąpienie po stronie wykonawcy — a to tryb warunkowy: najpierw musisz wyznaczyć termin z zagrożeniem odstąpieniem (art. 640 i art. 491 § 1 k.c.), inaczej oświadczenie jest bezskuteczne. Porozumienie omija to ryzyko w całości.
Co koniecznie ustalić w porozumieniu
- Dzień rozwiązania umowy. Może być dzisiejszy, przyszły albo — jeżeli tak się umówiliście — wcześniejszy. Od tego dnia liczy się zwrot materiałów i wymagalność rozliczeń.
- Kwotę i termin zapłaty za część wykonaną. To Wy ustalacie wysokość; ustawa nie narzuca tu proporcji. Wpisz kwotę, termin i sposób udokumentowania (rachunek, faktura).
- Zakres wydawanych rezultatów. Pliki źródłowe, dokumentacja, elementy zamontowane u zamawiającego, dostęp do repozytoriów — im konkretniej, tym mniej pytań później.
- Los materiału. Jeżeli dostarczył go zamawiający, wykonawca składa rachunek z jego zużycia i zwraca część niezużytą (art. 633 k.c.). Zaznacz odpowiednie pole w formularzu, a dokument doda ten ustęp.
- Prawa autorskie. Jeżeli dzieło jest utworem, przesądźcie, czy prawa do powstałej części przechodzą na zamawiającego i na jakich polach eksploatacji. Bez wyraźnego postanowienia pozostają przy wykonawcy (art. 41 ust. 2 i art. 53 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych).
- Zwrot zaliczki. Jeżeli zaliczka przewyższa wartość wykonanych prac, wpisz kwotę i termin zwrotu — inaczej wraca ona jako świadczenie nienależne, na zasadach ogólnych.
- Co ma obowiązywać dalej. Poufność, zakaz konkurencji, rękojmia za oddaną część dzieła. Klauzula „brak dalszych roszczeń” działa szeroko, więc wyjątki trzeba wskazać wprost.
Podstawy prawne
- Art. 353¹ k.c. — strony mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. To na tej zasadzie opiera się rozwiązanie umowy zgodną wolą stron.
- Art. 77 § 2 k.c. — jeżeli umowę zawarto w formie pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej, jej rozwiązanie za zgodą obu stron wymaga co najmniej formy dokumentowej, chyba że ustawa lub umowa zastrzega formę surowszą.
- Art. 77 § 3 k.c. — jeżeli umowę zawarto w innej formie szczególnej, jej rozwiązanie za zgodą obu stron wymaga zachowania tej samej formy.
- Art. 627 k.c. — przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.
- Art. 633 k.c. — materiał dostarczony przez zamawiającego wykonawca powinien wykorzystać odpowiednio, złożyć z niego rachunek i zwrócić część niezużytą.
- Art. 642 k.c. — w braku odmiennej umowy wynagrodzenie należy się w chwili oddania dzieła; przy oddawaniu częściami — z chwilą spełnienia każdego świadczenia częściowego. Porozumienie może to ukształtować inaczej.
- Art. 646 k.c. — roszczenia z umowy o dzieło przedawniają się z upływem dwóch lat od dnia oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane — od dnia, w którym miało być oddane.
- Art. 41 ust. 2 i art. 53 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych — umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności i obejmuje wyłącznie pola eksploatacji w niej wymienione.
Porozumienie to nie „wypowiedzenie za porozumieniem stron”. Ten popularny zwrot pochodzi z prawa pracy i przy umowie o dzieło nie ma sensu — nie ma tu żadnego okresu wypowiedzenia do skrócenia. Rozwiązanie następuje po prostu w dniu, który wskażecie.
Forma i podpisy
- uzgodnijcie warunki, zanim cokolwiek podpiszecie — porozumienie ma zamknąć temat, a nie go otworzyć,
- wygeneruj PDF i wydrukuj dwa egzemplarze,
- obie strony podpisują oba egzemplarze (albo składają podpisy kwalifikowane, jeśli podpisujecie elektronicznie),
- każda strona zatrzymuje jeden podpisany oryginał,
- jeżeli w porozumieniu jest kwota do zapłaty — pilnujcie terminu; od jego upływu biegną odsetki ustawowe za opóźnienie.
Jeżeli umowę o dzieło zawarto w formie pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej, porozumienie wymaga co najmniej formy dokumentowej (art. 77 § 2 k.c.) — wymianę skanów albo podpisanego PDF-a mailem to spełnia. Jeżeli umowa zastrzegała formę surowszą, porozumienie musi ją zachować (art. 77 § 3 k.c.).
ZUS, PIT i formalności
- Bez składek ZUS. Umowa o dzieło nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych ani zdrowotnego. Wyjątki: umowa z własnym pracownikiem oraz dzieło wykonywane na rzecz własnego pracodawcy (art. 8 ust. 1 i ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) — wtedy przychód dolicza się do podstawy ze stosunku pracy.
- Zgłoszenie ZUS RUD zostaje w mocy. Zamawiający zgłasza zawarcie każdej umowy o dzieło w terminie 7 dni (art. 36 ust. 17 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Przepisy nie przewidują zgłaszania rozwiązania ani odstąpienia — jeżeli jednak umowa w ogóle nie doszła do skutku albo zmieniła się data zakończenia dzieła, zgłoszenie RUD wycofuje się lub koryguje w eZUS.
- PIT. Wynagrodzenie za część wykonaną rozlicza się na tych samych zasadach co całe dzieło — przychód powstaje z chwilą wypłaty. Gdy zamawiającym jest firma, jest ona płatnikiem (art. 13 pkt 8 updof) i wystawia PIT-11: do urzędu skarbowego do końca stycznia, podatnikowi do końca lutego roku następnego. Gdy zamawiającym jest osoba prywatna — płatnika nie ma, a wykonawca wykazuje przychód z „innych źródeł” w zeznaniu rocznym.
- Koszty uzyskania przychodu. Standardowo 20% (art. 22 ust. 9 pkt 4 updof). Stawka 50% przysługuje wyłącznie za rozporządzenie prawami autorskimi do utworu, przy wyodrębnionym honorarium i w granicach rocznego limitu 120 000 zł (art. 22 ust. 9 pkt 3 i ust. 9a updof) — przy dziele przerwanym przed ukończeniem tylko w części, w jakiej prawa faktycznie przeszły na zamawiającego.
- Brak minimalnej stawki godzinowej. Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę obejmuje zlecenie i umowy o świadczenie usług, nie umowę o dzieło. Jeżeli jednak „dzieło” było w rzeczywistości starannym działaniem, ZUS lub PIP mogą przekwalifikować umowę — ze skutkiem wstecznym dla składek i stawki godzinowej.
Umowa o dzieło a zlecenie i umowa o pracę
| Zagadnienie | Umowa o dzieło | Umowa zlecenia | Umowa o pracę |
|---|---|---|---|
| Charakter zobowiązania | rezultat (oznaczone dzieło) | staranne działanie | świadczenie pracy |
| Sposób zakończenia przed czasem | odstąpienie (art. 631, 635, 636, 640, 644 k.c.) albo porozumienie | wypowiedzenie w każdym czasie (art. 746 k.c.) | wypowiedzenie / porozumienie / tryb natychmiastowy |
| Okres wypowiedzenia | nie występuje | tylko z umowy | ustawowy, art. 36 k.p. |
| Skutek w czasie | wstecz (ex tunc), z rozliczeniem świadczeń | na przyszłość (ex nunc) | na przyszłość |
| Składki ZUS | brak (poza umową z własnym pracodawcą) | co do zasady tak | tak |
| Minimalna stawka godzinowa | nie stosuje się | 31,40 zł brutto w 2026 r. | płaca minimalna 4 806 zł brutto |
| Staż pracy (art. 3021 k.p. od 2026 r.) | nie wlicza się | wlicza się | wlicza się |
| Przedawnienie roszczeń | 2 lata od oddania dzieła (art. 646 k.c.) | 2 lata (art. 751 k.c.) | 3 lata (art. 291 k.p.) |
Porozumienie nie „uzdrawia” umowy błędnie zakwalifikowanej. Jeżeli praca była w rzeczywistości starannym działaniem rozliczanym za czas, ZUS może przekwalifikować umowę na zlecenie i naliczyć składki wstecz — niezależnie od tego, jak strony ją nazwały i jak ją zakończyły.
Najczęstsze pytania
Czy umowę o dzieło można rozwiązać za porozumieniem stron?
Tak. Choć Kodeks cywilny nie poświęca temu osobnego przepisu w tytule o umowie o dzieło, strony mogą rozwiązać każdą umowę zgodnym oświadczeniem woli — na zasadzie swobody umów z art. 353¹ k.c. To najprostsza i najbezpieczniejsza droga: nie trzeba wykazywać żadnej ustawowej przesłanki ani spierać się o wysokość wynagrodzenia, bo wszystko ustalacie wprost w dokumencie.
Czym porozumienie różni się od odstąpienia?
Odstąpienie jest jednostronne — wystarczy oświadczenie jednej strony, ale musi opierać się na przesłance z ustawy albo z umowy i działa wstecz. Porozumienie wymaga zgody obu stron, za to nie wymaga żadnej przyczyny i pozwala dowolnie ukształtować dzień zakończenia, rozliczenie oraz los praw autorskich. Sporów po porozumieniu jest nieporównanie mniej.
Kiedy porozumienie zaczyna obowiązywać?
Z chwilą podpisania przez obie strony — albo z dniem, który same w nim wskażecie. Dokument z generatora ma miejsce na obie sygnatury; jedna podpisana kopia to jeszcze nie porozumienie, tylko propozycja. Wydrukuj dwa egzemplarze i zadbaj, by każda ze stron miała podpisany oryginał.
Jak rozliczyć wynagrodzenie za część wykonaną?
Dowolnie — to Wy ustalacie kwotę. W praktyce najczęściej stosuje się proporcję do zaawansowania prac albo kwotę ryczałtową uzgodnioną „za zamknięcie tematu”. Warto wpisać ją do pola ustaleń dodatkowych wraz z terminem zapłaty i sposobem udokumentowania (rachunek, faktura), żeby nie wracać do tematu.
Co z prawami autorskimi do tego, co już powstało?
Porozumienie jest najlepszym momentem, żeby to przesądzić. Przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga wyraźnego postanowienia i wymienienia pól eksploatacji (art. 41 ust. 2 i art. 53 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych), a umowa o przeniesienie praw — formy pisemnej pod rygorem nieważności. Zaznacz w formularzu opcję o prawach autorskich, a dokument doda odpowiedni ustęp.
Czy rozwiązanie umowy o dzieło zgłasza się do ZUS?
Nie. Do ZUS zgłasza się wyłącznie zawarcie umowy o dzieło, na formularzu ZUS RUD, w terminie 7 dni (art. 36 ust. 17 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Przepisy nie przewidują zgłaszania rozwiązania. Jeżeli jednak zmienia się data zakończenia dzieła podana w zgłoszeniu, zgłoszenie RUD można skorygować w eZUS.
Czy po porozumieniu mogę jeszcze dochodzić roszczeń?
Zależy od treści dokumentu. Standardowa klauzula w tym wzorze mówi, że poza wskazanymi rozliczeniami strony nie zgłaszają wobec siebie dalszych roszczeń — po podpisaniu zamyka to drogę do późniejszych żądań z tej umowy. Jeżeli chcesz coś zachować (np. rękojmię za oddaną część dzieła albo trwającą klauzulę poufności), wpisz to wyraźnie w ustaleniach dodatkowych.
Inne wzory
-
Umowa o dzieło
Dzieło — odstąpienie przez zamawiającego
Pięć trybów z Kodeksu cywilnego, od art. 644 („w każdej chwili”) po odstąpienie z powodu wadliwego wykonywania dzieła.
Otwórz wzór → -
Umowa o dzieło
Dzieło — odstąpienie przez wykonawcę
Gdy brakuje współdziałania zamawiającego albo zalega on z zapłatą — art. 640 i art. 491 § 1 k.c.
Otwórz wzór → -
Umowa o dzieło
Dzieło — porozumienie stron (zamawiający)
Ta sama treść porozumienia, ale z perspektywy zamawiającego — gdy to on proponuje zakończenie.
Otwórz wzór → -
B2B
B2B — z winy drugiej strony
Natychmiastowe zakończenie współpracy między przedsiębiorcami przy nienależytym wykonywaniu umowy.
Otwórz wzór →
Treść informacyjna, stan prawny: sierpień 2026 r. Serwis nie świadczy pomocy prawnej.